Położenie

---

Półwysep Hel, nazywany też Mierzeją Helską, to wąski skrawek lądu, który ciągnie się od Kępy Swarzewskiej koło Władysławowa ku płd.-wsch., w głąb

Zatoki Gdańskiej. Powstanie swoje zawdzięcza działalności prądów, fal morskich i wiatrów, które bez przerwy osadzały piasek na wyłaniającej się z głębi morza mieliźnie. Działo

się to ok. 5,5 tyś. lat temu, kiedy Bałtyk znajdował się w fazie Morza Litorynowego. Hel dzisiejszy jest atrakcyjnym rejonem letniskowym i wycieczkowym, ale także - o czym warto

pamiętać - terenem chronionego krajobrazu, a to ze względu na swe ogromne wartości geologiczno-przyrodnicze. Bogata jest również przeszłość historyczna tego niewielkiego skrawka

lądu.

Badania wykazały, iż podłoże półwyspu zbudowane jest z glin i innych osadów

polodowcowych, spoczywających bezpo­średnio na utworach powstałych w okresie kredowym ery mezozoicznej. Osady trze­ciorzędowe nie zachowały się, gdyż zniszczył je lodowiec.

Wynurzające się z wody piaski ulegały wpływom wiatru (erozji eolicznej) i tworzyły ruchome wydmy. Z cza­sem te wędrujące piaszczyste wzniesienia porastała roślinność wydmowa,

rozsiewa­na początkowo w sposób naturalny, a w no­wszych czasach przez człowieka. Mapy sprzed około 300 lat przedstawiają półwy­sep jako łańcuch niewielkich wysepek

od­dzielonych od siebie cieśninami. Przypusz­czać można, że były to okresowe przerwy w wale mierzei, spowodowane sztormami. Podobne zjawisko notowane było w póź­niejszych, a

nawet współczesnych nam czasach.

Półwysep ulega stale wydłużeniu. Proc ten postępuje jednak powoli, zwłaszcza ( czasu wybudowania portu i falochronu v Władysławowie. Nie

sprzyja również przyrostowi mierzei około 60-metrowa głębia znajdująca się na końcu jej cypla. Półwysep Helski stanowi dziś 34-kilometrowy ciąg wał piaszczysty, maczugowatego

kształt Szerokość jego jest zróżnicowana. Od o 300 m w części zachodniej, w pobliżu nas dy, do przeszło 1 km koło Jastarni i aż do 2 km na wysokości Starego Helu. Od tej miejsca

półwysep zwęża się aż do końcowego cypla.

Linia brzegowa mierzei od strony otwartego

morza jest wyrównana, wzdłuż niej gnie się pas pięknej plaży oraz wydm porośniętych sosnowym lasem. Wysokości wydm w części zachodniej dochodzi do 5-6 m n.p.m., w części

wschodniej do 23 m n.p.m.

Wybrzeże od strony Zatoki Puckiej jest bardziej urozmaicone, a kształt jego jest wynikiem niszczącej działalność fal morskie i kry lodowej. Od

nasady półwyspu do jego połowy występują tereny podmokłych pis sków i nieliczne skrawki plaży. Wędrując pod wpływem wiatru wydmy utrwalają si dzięki zakorzenianiu się na nich

roślinność wydmowej. Rosną tu tylko nieliczne gatunki, szczególnie wytrzymałe na trudne warunki klimatyczne i glebowe. Plaża pozbawiona jest szaty roślinnej. Nieliczne gatunki

można zauważyć dopiero na wydmach białych (nazywanych tak od jasnego koloru podłoża). Do najbardziej typowych słonolubnych roślin należą: trawy-wydmuchrzyca piaskowa i

piaskownio bałtycka, honkenia, rukwiel nadmorska, lepiężnik, groszek oraz najpiękniejsza roślinność wybrzeża - mikołajek nadmorski, który niestety, mimo ochrony, często

niszczony bywa przez turystów.

Na wydmach zajętych przez roślinność tworzy się warstewka próchnicy i podłoże przybiera kolor szary. Na wydmach szarych występują

liczniejsze gatunki traw i ziół oraz krzewy, m. in. rokitnika, wierzby piaskowej dzikiej róży, bażyny czarnej i inne. Ostateczne umocnienie wydmom daje bór sosno­wy. Rosnące tu

sosny są niewysokie i mają asymetrycznie wykształconą pod wpływem zachodnich wiatrów koronę. W bardziej wilgotnych miejscach między wydmami po­rastają mchy, porosty i paprocie.

Nizinne i często bagienne tereny, występujące na zapleczu wydm opanowane są przez roślin­ność wrzosowiskowo-torfowiskową z ze­społami gatunków słonolubnych. Naturalny rozwój

roślinom na Półwyspie Helskim utrudnia klimat i warunki glebowe. W celu umocnienia wydm i w konsekwencji zapobiegania niszczącej działalności fal morskich, od kilkudziesięciu

lat, w sposób sztuczny, przy dużym nakładzie sił i środ­ków sadzi się trawy i krzewy. W związku z tym niezwykle istotnego znaczenia nabie­ra w tym rejonie ochrona środowiska

przy­rodniczego. Gwałtowny rozwój turystyki w ostatnich latach spowodował masowy napływ na Wybrzeże Bałtyku turystów, przede wszystkim zmotoryzowanych. Ograniczone możliwości

kempingowe, brak odpowiednich urządzeń sanitarnych - prowadzi do zanieczyszczania Zatoki Puckiej. Równoczesne niszczenie szaty roślin­nej i zanieczyszczanie plaż doprowadzić

może do stanu poważnego zagrożenia na­turalnego środowiska Mierzei Helskiej.

fragment artykułu - "Poznaj swój kraj" - numer 5(217), 1978,XXI